Wat zijn naburige rechten?

Wanneer een muziekopname op een publieke plaats wordt uitgezonden, of wanneer een muziekopname of een audiovisuele opname gekopieerd of uitgeleend wordt, dan hebben een aantal betrokken partijen recht op een vergoeding. Natuurlijk zijn dat de uitvoerders van dat werk (de uitvoerende kunstenaars), maar ook omroeporganisaties en producenten (van fonogrammen en films en televisieprogramma’s) genieten naburige rechten.

De Belgische wet waarin deze rechten zijn vastgelegd, heet voluit de “wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en de naburige rechten”. Naburige rechten zijn dus verwant aan het auteursrecht (vandaar hun naam), maar ze vallen er zeker niet mee samen.

Naast de rechten die door de uitvoerende kunstenaar individueel worden beheerd, zorgt PlayRight voor de vergoeding voor privé-kopie, de billijke vergoeding, de leenrechtvergoeding, de vergoeding voor commerciële verhuur en de kabelrechten. De billijke vergoeding geldt echter enkel voor geluidsopnamen, niet voor audiovisuele.

De wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en de naburige rechten

→ Wat is de billijke vergoeding?

Muziek is overal: je kan geen winkel, kapperszaak, metro of bioscoop binnenstappen of je hoort muziek. Ook voor dit gebruik van hun opnames worden artiesten en producenten vergoed.

Billijke vergoeding moet betaald worden wanneer opgenomen muziek wordt uitgezonden op een plaats die voor het publiek toegankelijk is. De rechtspraak interpreteert dit echter ruim: elke plaats die niet behoort tot de privésfeer is een publieke plaats.

Wat nu juist privé en wat publiek is, wordt  geval per geval bekeken.  Gezien het ruime toepassingsgebied van de Billijke Vergoeding zijn er een hele reeks akkoorden afgesloten met gebruikers van muziek in uiteenlopende sectoren: winkels, radiozenders, kappers, bioscopen, jeugdhuizen, culturele centra, metro- en treinstations, enz.

Elk akkoord over de tarieven wordt onderhandeld door de beheersvennootschappen  met de vertegenwoordigers van de gebruikers binnen een commissie bij de Federale Overheidsdienst Economie. Daarna worden die akkoorden geformaliseerd in een Koninklijk Besluit.

→ Wat is de vergoeding voor thuiskopie?

Dit is een vergoeding die wordt toegekend aan de rechthebbenden voor het kopiëren van hun opnames in familiale kring, een kopie voor thuis dus. De grondslag van de vergoeding wordt omschreven in de Europese Richtlijn 2001/29/EG en werd naar Belgisch recht omgezet.

Veel mensen maken graag een kopie van hun favoriete album of hun favoriete film, als backup of om bijvoorbeeld in de auto te kunnen spelen. Omdat auteurs/componisten, producenten en uitvoerende kunstenaars hierdoor verlies lijden – elke kopie is een niet-verkocht origineel exemplaar – heeft de regelgever voor deze drie groepen rechthebbenden de vergoeding voor thuiskopie in het leven geroepen.

Deze vergoeding is geen taks, retributie of belasting die door de overheid wordt geheven. Ze is verschuldigd door de producenten van blanco dragers en apparaten waarmee gekopieerd kan worden. Deze vergoeding rekenen de fabrikanten of importeurs vervolgens door aan de eindgebruiker.

Ook deze tarieven, die rekening houden met de opslagcapaciteit en het gebruik, worden onderhandeld tussen de beheersvennootschappen en de bijdrageplichtigen binnen een commissie bij de Federale Overheidsdienst Economie.

→ Wat is het leenrecht?

Het uitlenen van exemplaren van auteursrechtelijk beschermde werken heeft tot gevolg dat er van datzelfde werk minder exemplaren worden verkocht. Ook dit verlies aan inkomsten voor de betrokken rechthebbenden heeft de wetgever willen compenseren.

In België stelt het leenrecht vandaag op financieel vlak echter niet veel voor. Na een recent arrest van het Europees Hof van Justitie te Luxemburg kan daarin echter verandering komen. Dit arrest stelt immers dat de vergoeding voor leenrecht niet louter symbolisch mag zijn.